رابطۀ سلامت روان با رفتارهای رانندگی در شهر تهران: نقش واسطه ای ذهن آگاهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد روان شناسی تربیتی دانشگاه شهید بهشتی

3 دانشجوی کارشناسی ارشد روان شناسی بالینی

چکیده

زمینه و هدف: تخلفات رانندگی همواره یکی از علل بروز مشکلات، معضلات و حوادث ترافیکی در همۀ جوامع بوده است. با توجه به اینکه عامل اصلی بروز تصادفات ناشی از خطای عوامل انسانی شناخته ‌شده است، بررسی رفتارهای رانندگی و عوامل مؤثر بر آن می­تواند نقش مهمی در کاهش مخاطرات داشته باشد. براین‌اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی نقش واسطه­ای ذهن­ آگاهی در رابطۀ میان سلامت روان و رفتارهای رانندگی رانندگان شهر تهران بوده است.
روش: جامعۀ هدف را کلیۀ رانندگان شهر تهران تشکیل می­ دهند و تعداد 202 نفر به‌عنوان نمونه با استفاده از روش نمونه­گیری در دسترس انتخاب‌ شده و به پرسشنامه­های سلامت عمومی گلدبرگ و هیلر (1972)، ذهن‌آگاهی براون و رایان (2003) و رفتار رانندگی منچستر (1990) پاسخ دادند. نتایج توسط آمارهای توصیفی و استنباطی موردبررسی قرار گرفت و برای بررسی مدل از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد.
یافته­ها: نتایج تحلیل مدل به‌وسیلۀ نرم‌افزار AMOS نشان داد که مدل پیشنهادی با داده­ها برازش داشته و متغیر ذهن­آگاهی، نقش میانجی کامل را بین
سلامت روان و رفتارهای رانندگی دارا است؛ یعنی سازۀ ذهن­آگاهی می­تواند تبیین­ کنندۀ رابطۀ تفاوت­ های فردی در حوزۀ سلامت روان با رفتارهای رانندگی باشد.
نتایج و پیشنهادها: با توجه به یافته ­های پژوهش برای تبیین رابطۀ تفاوت­های فردی در حوزۀ سلامت روان با رفتارهای رانندگی می­توان از سازۀ ذهن­ آگاهی کمک گرفت. درنتیجه پیشنهاد می­شود به‌منظور بهبود وضعیت رانندگی و کاهش میزان تصادفات، ارزیابی­ های سلامت روان در زمان دریافت گواهینامۀ رانندگی انجام گیرد و همچنین آموزش­های ذهن­ آگاهی برای افراد آسیب­ پذیر به خطاهای رانندگی در نظر گرفته شود.

کلیدواژه‌ها


-           احمدوند، ز. حیدری­نسب، ل. شعیری، م. (1391). تبیین بهزیستی روان‌شناختی بر اساس مؤلفه­های ذهن­آگاهی. روانشناسی سلامت، 1(2)، 69-60.
-                     پاک­گوهر، ع. خلیلی، م. صفارزاده، م. (1388). بررسی نقش عامل انسانی در بروز و شدت تصادفات جاده­ای بر اساس مدل­های رگرسیون LR و CART. فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک، 4(13)، 66-49.
-           داداشعلی، س. رحمتی، ص. (1394). اثربخشی تمرین­های ذهن­آگاهی ساهاجایوگا بر افسردگی، اضطراب و استرس زنان. فصلنامه پژوهش در سلامت روان‌شناختی، 9(3)، 64-55.
-           ستارپور، ف. احمدی، ع. صادق­زاده، س. (1394). اثربخشی آموزش ذهن­آگاهی بر کاهش نشانه­های افسردگی دانشجویان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، 17(3). 88-81. (https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=249190)
-           شاکری­نیا، ا. محمدپور، م. (1389). رابطه ویژگی­های شخصیتی، سلامت روان و پرخاشگری با عادات رانندگی در رانندگان پرخطر. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، 18(3)، 233-225.
-           علی­نسب، س. شاهقلیان، م. فراهانی، م. (1396). نقش واسطه­ای ذهن­آگاهی در رابطه میان برون­گرایی / نورزگرایی و بهزیستی ذهنی. فصلنامه پژوهش در سلامت روان‌شناختی، 11(1)، 12-1.
-                     فتحی آشتیانی، ع. داستانی، م. (1388). آزمون­های روان‌شناختی: ارزشیابی شخصیت و سلامت روان. تهران: بعثت.
-           فرح­بخش، ع. دهقانی، ف. (1395). اثربخشی درمان ذهن­آگاهی بر کیفیت خواب و سلامت روان زنان مبتلا به اختلال بی­خوابی. مجله طنین سلامت، 4(3)، 15-8.
-                     گودرزی، م. شیرازی، م. (1384). بررسی رابطه بین تحریک­جویی و رفتار رانندگی پرخطر. مجله روانشناسی، 9(1)، 50-34.
-           میرزابیگی، ق. (1391). تدوین مدل سلامت روانی بر اساس عوامل اقتصادی، اجتماعی، فردی و خانوادگی برای دانشجویان دانشگاه پیام نور گرگان. پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته سنجش و اندازه­گیری، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علّامه طباطبایی، تهران.
-           نجاتی و. ذبیح­زاده، ع. نیک­فرجام، م. (1391). رابطه بین ذهن­آگاهی و کارکردهای توجّهی پایدار و انتخابی. مجله پژوهش­های علوم شناختی و رفتاری، 2(2)، 42-31.
-           نریمانی، م. زاهد، ع. گل­پور، ر. (1391). رابطه ذهن­آگاهی، سبک­های مقابله­ای و هوش هیجانی با سلامت روانی در دانشجویان. فصلنامه علوم تربیتی، 5(19)،
 105-91. (https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=202915)
-           یوسفی، ع. قاسمی ادکان، ف. تقوی گرجی، ح. (1391). تحلیل چندگانه رفتارهای پرخطر رانندگی در کلان­شهر مشهد. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 1(4)، 78-65.
 (https://geoeh.um.ac.ir/index.php/geo/article/view/20448)
-                      Alavi, S. S., Mohammadi, M. R., Souri, H., Kalhori, S. M., Jannatifard, F., & Sepahbodi, G. (2017). Personality, driving behavior and mental disorders factors as predictors of road traffic accidents based on logistic regression. Iranian journal of medical sciences, 42(1), 24. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5337762/)
-                      Anstey, K. J., Wood, J., Lord, S., & Walker, J. G. (2005). Cognitive, sensory and physical factors enabling driving safety in older adults. Clinical psychology review, 25(1), 45-65. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272735804001345)
-                      Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of personality and social psychology, 84(4), 822. (https://psycnet.apa.org/journals/psp/84/4/822.html?uid=2003-02410-012)
-                      Carlson, L. E., & Brown, K. W. (2005). Validation of the Mindful Attention Awareness Scale in a cancer population. Journal of psychosomatic research, 58(1), 29-33. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022399904004799)
-                      Creswell, J. D., & Lindsay, E. K. (2014). How does mindfulness training affect health? A mindfulness stress buffering account. Current Directions in Psychological Science, 23(6), 401-407. (https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0963721414547415)
-                      Cunningham, M. L., & Regan, M. A. (2016). The impact of emotion, life stress and mental health issues on driving performance and safety. Road & Transport Research: A Journal of Australian and New Zealand Research and Practice, 25(3), 40. (https://search.informit.com.au/documentSummary;dn=476816178722935;res=IELNZC)
-                      Davey, J., Wishart, D., Freeman, J., & Watson, B. (2007). An application of the driver behaviour questionnaire in an Australian organisational fleet setting. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 10(1), 11-21. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1369847806000258)
-                      Dobson, A., Brown, W., Ball, J., Powers, J., & McFadden, M. (1999). Women drivers’ behaviour, socio-demographic characteristics and accidents. Accident Analysis & Prevention, 31(5), 525-535. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0001457599000093)
-                      Elander, J., West, R., & French, D. (1993). Behavioral correlates of individual differences in road-traffic crash risk: An examination of methods and findings. Psychological bulletin, 113(2), 279. (https://psycnet.apa.org/record/1993-23864-001)
-                      Feldman, G., Greeson, J., Renna, M., & Robbins-Monteith, K. (2011). Mindfulness predicts less texting while driving among young adults: Examining attention-and emotion-regulation motives as potential mediators. Personality and individual differences, 51(7), 856-861. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0191886911003461)
-                      Gershon, P., Ben-Asher, N., & Shinar, D. (2012). Attention and search conspicuity of motorcycles as a function of their visual context. Accident Analysis & Prevention, 44(1), 97-103. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0001457510003921)
-                      Ghorbani, N., Watson, P. J., & Weathington, B. L. (2009). Mindfulness in Iran and the United States: Cross-cultural structural complexity and parallel relationships with psychological adjustment. Current Psychology, 28(4), 211. (https://link.springer.com/article/10.1007/s12144-009-9060-3)
-                      Hekmat, S. N., Dehnavieh, R., Norouzi, S., Bameh, E., & Poursheikhali, A. (2016). Is there any relationship between mental health and driving behavior of taxi drivers in Kerman? Global journal of health science, 9(2), 294. (https://www.safetylit.org/citations/index.php?fuseaction=citations.viewdetails&citationIds[]=citjournalarticle_536121_8)
-                      Kass, S. J., VanWormer, L. A., Mikulas, W. L., Legan, S., & Bumgarner, D. (2011). Effects of mindfulness training on simulated driving: Preliminary results. Mindfulness, 2(4), 236-241. (https://link.springer.com/article/10.1007/s12671-011-0066-1)
-                      Lajunen, T., & Summala, H. (2003). Can we trust self-reports of driving? Effects of impression management on driver behaviour questionnaire responses. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 6(2), 97-107. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1369847803000081)
-                      Laura, A. S., Gemma, F. G., Merce, J. G., & Josep, M. C. (2011). Evaluation of a program for changing attitudes in pre-drivers to prevent road accidents related to drink-driving in Catalonia. Adicciones, 23(3). (search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&profile=ehost&scope=site&authtype=crawler&jrnl=02144840&AN=66679560&h=gCjTlzSvDOPsWkP6xVytWZCBZ8478SOkYTVi7HXLTjlBRWHg2QnMGQ3uWS8IsK0xQF71Bh%2BMs808ivmAExQUTg%3D%3D&crl=c)
-                      Özkan, T., Lajunen, T., Chliaoutakis, J. E., Parker, D., & Summala, H. (2006). Cross-cultural differences in driving behaviours: A comparison of six countries. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour, 9(3), 227-242. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1369847806000039)
-                      Parker, D., Lajunen, T., & Stradling, S. (1998). Attitudinal predictors of interpersonally aggressive violations on the road. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 1(1), 11-24. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1369847898000023)
-                    Parker, D., Reason, J. T., Manstead, A. S., & Stradling, S. G. (1995). Driving errors, driving violations and accident involvement. Ergonomics, 38(5), 1036-1048. (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00140139508925170)
-                    Quaglia, J. T., Brown, K. W., Lindsay, E. K., Creswell, J. D., & Goodman, R. J. (2015). From conceptualization to operationalization of mindfulness. Handbook of mindfulness, 151-170. (https://pdfs.semanticscholar.org/234b/a4cf66586b4a8f0f4c6bb70b538711ff7f3c.pdf)
-                    Reason, J., Manstead, A., Stradling, S., Baxter, J., & Campbell, K. (1990). Errors and violations on the roads: a real distinction? Ergonomics, 33(10-11), 1315-1332. (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00140139008925335)
-                    Roberts, K. C., & Danoff-Burg, S. (2010). Mindfulness and health behaviors: is paying attention good for you? Journal of American college health, 59(3), 165-173. (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07448481.2010.484452)
-                    Ryan, R. M., & Brown, K. W. (2003). Why we don't need self-esteem: On fundamental needs, contingent love, and mindfulness. Psychological Inquiry, 14(1), 71-76. (https://www.jstor.org/stable/1449046)
-                    Sabaté-Tomas, M., Arnau-Sabatés, L., & Sala-Roca, J. (2014). Factors influencing a risky driving profile among a cohort of young university students: Bases for adopting evidence-based prevention interventions. Anuario de Psicología, 44(3). (http://revistes.ub.edu/index.php/Anuario-psicologia/article/view/11106)
-                    Shapiro, S., Carlson, L., Astin, J., & Freedman, B. (2006). Mechanisms of Mindfulness. Journal of Clinical Psychology, 62(3), 373-386. (https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jclp.20237)
-                    Toroyan, T. (2009). Global status report on road safety. Injury prevention, 15(4), 286. (https://injuryprevention.bmj.com/content/15/4/286.short)
-                    Westerman, S. J., & Haigney, D. (2000). Individual differences in driver stress, error and violation. Personality and Individual Differences, 29(5), 981-998. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0191886999002494)