رابطۀ ویژگی‌های شخصیتی با رفتارهای پرخطر رانندگی و نگرش به رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی در رانندگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی ناجا

2 کارشناس ارشد روانشناسی بالینی دانشگاه آزاد اسلامی مرند

چکیده

هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی رابطۀ ویژگی­های شخصیتی با رفتارهای پرخطر رانندگی و نگرش به رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی در رانندگان درون‌شهری شهرستان مرند بوده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش‌های کمّی گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع همبستگی است. جامعۀ آماری پژوهش حاضر متشکل از کلیۀ رانندگان درون‌شهری شهرستان مرند بود که تعداد آن‌ها بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مرکز ترافیک شهری شهرستان مرند، 700 نفر بود. نمونۀ آماری پژوهش حاضر، تعداد 250 نفر از رانندگان درون‌شهری شهرستان مرند بوده که با استفاده از جدول مورگان و روش نمونه­گیری خوشه‌ای به‌ دست‌ آمده است. به‌منظور سنجش ویژگی­های شخصیتی از پرسشنامۀ پنج عامل شخصیتی نئو، برای سنجش متغیر رفتارهای پرخطر از پرسشنامۀ منچستر و برای سنجش نگرش به قوانین راهنمایی و رانندگی از پرسشنامۀ زرآبادی مبتنی بر نظریۀ رفتار برنامه­دار فرانسیس، اکسل، جانستون، والکر، گریمشاو و فوی استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان داد که از بین ویژگی­های شخصیتی روان­آزرده­گرایی و برون‌گرایی با کلیۀ مؤلفه‌های رفتارهای پرخطر رانندگی (لغزش در رانندگی، اشتباهات رانندگی، تخلفات عمدی و غیرعمدی) (05/0p˂) رابطۀ معناداری وجود دارد؛ ولی بین گشودگی و اشتباهات رانندگی و تخلفات عمدی و غیرعمدی، رابطۀ معناداری وجود ندارد (05/0p˂). همچنین مقبولیت اجتماعی با تخلفات غیرعمدی رابطه­ای ندارد (05/0p˂). از بین مؤلفه‌های ویژگی­های شخصیتی، روان‌آزردگی و باوجدان‌بودن با هنجار ذهنی از مؤلفه‌های نگرش به قوانین راهنمایی و رانندگی (05/0p˂) رابطه دارد و برون‌گرایی با نگرش به قوانین رابطه دارد. بین برون‌گرایی، گشودگی و مقبولیت اجتماعی با هیچ‌یک از مؤلفه‌های نگرش به قوانین (05/0p˂) رابطۀ معنی­داری وجود ندارد.
 

کلیدواژه‌ها


  • -        احمدنیا، هادی؛ مدقالچی، علی؛ فرج­زاده، محمدرضا. (1393). رابطه بین رفتارهای پرخطر رانندگی و گرایش به قانون­گریزی رانندگان ناوگان حمل‌ونقل برون‌شهری. مطالعات پژوهشی راهور، سال سوم، (9)، 72-53، https://iranjournals.nlai.ir/2203/article_530690.html

    -        احمدی، س؛ نیکدل، فریبرز؛ حیدری، علی؛ کرمی، عصمت. (1393). بررسی رابطه میزان کنترل اجتماعی و بی‌نظمی در بین شهروندان شهر دهدشت. فصلنامه پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، سال سوم، (8)، 35-44، https://www.magiran.com/paper/1272481

    -        بشرپور، سجاد؛ قوجه­بگلو، هنرمند؛ بصیرامیر، سیدمحمد؛ مرادیان، علیرضا. (1399). مقایسه نیمرخ شخصیتی سارقان وسایل نقلیه با افراد بهنجار. فصلنامه پژوهش­های اطلاعاتی و جنایی، آماده انتشار، http://icra.jrl.police.ir/article_93647.html

    -        بوستانی، داریوش. (1391). سرمایه اجتماعی و رفتار پرخطر: مطالعۀ موردی دانش‌آموزان دبیرستانی شهر کرمان. مجله علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، سال 9، (1)، 1-31، https://social.um.ac.ir/article/view/16879

    -        حافظی، علی. (1391). بررسی رابطه بین فردگرایی و تخلفات از قوانین رانندگی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد واحد بابل، https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=

    -        رحمانی فیروزجاه، علی؛ عباسی اسفجیر، علی‌اصغر. (1385)‌. بررسی جامعه‌شناختی علل تصادفات جاده‌ای. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، سال اول، (1)، 177-194، https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=80425

    -        سبک­رو، مهدی؛ حق­بین، عالیه؛ ابراهیم­زاده پزشکی، رضا. (1395). بررسی رابطه ویژگی­های شخصیتی پنج عاملی نئو با تعادل کار و زندگی در دانشگاه یزد. فصلنامه علمی پژوهشی آموزش عالی ایران، سال 8، (2)، 131-112، http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-749-2&sid=1&slc_lang=fa

    -        صارمی، نوذرامین؛ عطازاده، سعید؛ شکوری، محمد؛ نجفی، علیرضا. (1397). بررسی ویژگی­های شخصیتی اراذل‌واوباش و رابطه آن با گرایش به خشونت. فصلنامه پژوهش­های اطلاعاتی و جنایی. 13 (3)، 142-125، http://icra.jrl.police.ir/article_20154.html

    -        شاکری­نیا، ایرج؛ محمدپور، مهری. (1389). رابطه ویژگی­های شخصیتی، سلامت روان و پرخاشگری با عادات رانندگی در رانندگان پرخطر. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، 18(3)، ویژه­نامه همایش رفتارهای پرخطر، 233-225، http://jssu.ssu.ac.ir/browse.php

    -        شیرافکن، علی. (1391). نظریه­های شخصیت. تهران: انتشارات پوران پژوهش.

    -        شیری، طهمورث. (1383). علل و عوامل اجتماعی مؤثر بر پدیدۀ قانون‌گریزی و پیامدهای آن در جامعه ایران (از مشروطیت تاکنون). پایان‌نامه دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز،   https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=

    -        صداقت، کامران. (1384). بررسی نقش عوامل فرهنگی - اجتماعی مؤثر بر قانون‌گرایی و قانون‌گریزی شهروندان تبریز. پایان‌نامه دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه اصفهان، https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=

    -        طبیبی، زهرا؛ هاشمی چهنویی، سید مهدی. (1393). پیش­آیندهای رفتارهای پرخطر رانندگی: ادراک خطرات ترافیکی، انگیزه و نگرش نسبت به رانندگی با سرعت غیرمجاز. فصلنامه پژوهش­های روان­شناسی اجتماعی، سال 4، (13)، 60-54، https://www.magiran.com/paper/1287049

    -        عباس­زاده، محمد؛ میرزایی، حسین؛ بهزاد بصیرت، شهریار؛ کاشانی، شمسی. (1392). بررسی نقش مداخله‌گرایانه عزت‌نفس بر میزان قانون­گرایی رانندگان. فصلنامه مطالعات پژوهشی، سال 2، (5)، راهور، 33-56، https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1044973.html

    -        عبدلی، نسرین. (1394). تدوین مدل رفتار رانندگی بر اساس ویژگی­های شخصیت، سلامت روانی، پرخاشگری و زمان واکنش در رانندگان حادثه‌ساز و حادثه ناپذیر. پایان­نامه دکتری، دانشکده پزشکی باختران، https://ganj-old.irandoc.ac.ir/articles/891457

    -        عریضی، سید حمیدرضا؛ حقایق، سید عباس. (1388). ویژگی­های روان­سنجی پرسشنامه رفتار رانندگی منچستر. فصلنامه پایش، سال 9، (1)، 28-21، https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=101130

    -        فیروزجائیان، علی‌اصغر. (1388). تحلیل جامعه‌شناختی قانون‌گریزی در شهر تهران. رساله دکتری، دانشگاه تهران، https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords

    -        فیروزجائیان، علی­اصغر؛ علی‌بابایی، یحیی. (1392). فرسایش سرمایه اجتماعی و قانون‌گریزی در شهر تهران. مجله جامعه‌شناسی ایران، 14 (1)، 128-159، http://ensani.ir/fa/article

    -        قدیرزاده، محمدرضا؛ شجاعی، احمد؛ خادمی، علی؛ خدادوست، محمود؛ کندی، مریم؛ علاء­الدینی، فرشید؛ مرادی، سعداله. (1394). وضع و روند تغییرات مرگ‌ومیر ناشی از حوادث رانندگی ایران در دهه 80 خورشیدی. مجله تخصصی اپیدمیولوژی ایران، 11 (2)، 22-13. http://irje.tums.ac.ir/article-1-5387-fa.pdf

    -        کاظمینی، تکتم؛ مدرس غروی، مرتضی. (1392). رابطه بین ویژگی­های شخصیتی و رفتارهای پرخطر در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد. مقاله پژوهشی مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، 12، 26-15، http://journal.rums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-955-2&slc_lang=fa&sid=1

    -        محسنی، رضاعلی. (1394). رابطه قانون­گرایی با کاهش جرایم. ماهنامه رادرلی، سال 9، (51)، 9-5، http://ensani.ir/fa/article/

    -        ملک­پور، فاطمه؛ محمدیان، یوسف؛ ملک­پور، علی­رضا. (1393). بررسی رابطه ویژگی­های شخصیتی رانندگان تاکسی در رانندگی با نگرش به ایمنی در رانندگی. ارتقای ایمنی و پیشگیری از مصدومیت­ها، 2 (3)، 208-204، https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=230953

    -        موسویان، ابوالحسن. (1390). رفتار اجتماعی رانندگان و اهمیت آن در جامعه شهری. مطالعات مدیریت ترافیک، سال 6، (21)، 114-101، https://www.magiran.com/paper/1031689

    -        میرشکاری، حمیدرضا. (1396). تبیین رفتار رانندگی پرخطر بر اساس ویژگی‌های شخصیتی در بین رانندگان خطرآفرین شهر زاهدان در سال‌های 96-1395. دومین کنگره ملی روان‌شناسی و آسیب‌های روانی - اجتماعی، چابهار، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زاهدان، شورای هماهنگی ستاد مبارزه با مواد مخدر استانداری استان سیستان و بلوچستان، سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار و سایر دستگاه‌های علمی و اجرایی استان، https://www.civilica.com/Paper-PPDMED02-PPDMED02_105

    -        میرفردی، اصغر؛ احمدی، سیروس؛ امیری، راضیه. (1393). بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و تخلف رانندگی. فصلنامه مطالعات پژوهشی راهور، سال 3، (9)، 11-36، https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage

    • Ari, W., Frisca, S. (2017). Correlation between Type-A Personality and risky driving behavior. Journal of engineering and applied science 12 (13): 3362-3366. DOI: 10.3923/jeasci.2017.3362.3366
    • Ball, K., Owsley, C., Sloane, M. E., Roenker, D. L., & Bruni, J. R. (1993). Visual attention problems as a predictor of vehiclecrashes in older drivers. Investigative Ophthalmology & Visual Science, 34(11), 3110-3123. https://www.researchgate.net/publication/14792528
    • Caspi A, Begg D, Dickson N, Harrington H, Langley J, Moffitt, T. E (1997). Personality differences predict health-risk behaviors in young adulthood: Evidence from a longitudinal study. Journal of Personality and Social Psychology. 1997; 73(5):1052±63. DOI:10.1037//0022-3514.73.5.1052
    • Costa, P. T., and McCrae, R. R. (1992a). Normal personality assessment in clinical practice: the NEO Personality Inventory. Psychol. Assess. 4, 5–13. doi: 10.1037/1040-3590.4.1.5.
    • Cellar, D. F., Nelson, Z. C., Yorke, C. M., Bauer, C. (2001). The five-factor model and safety in the workplace: Investigating the relationships between personality and accident involvement. Journal of Prevention & Intervention in the Community. 2001; 22(1):43±52. DOI: 10.1080/10852350109511210
    • Clarke, D. D., Ward, P., & Truman, W. (2015). Voluntary risk taking and skill deficits in young driver accidents in the UK. Accident Analysis and Prevention, 37(3), 523-529. doi.org/10.1016/j.aap.2005.01.007
    • Crundall, D. E., Underwood, G. (1998). Effects of experience and processing demands on visual information acquisition in drivers. Ergonomics, 41(4), 448-458. doi=10.1.1.595.5998&rep=rep1&type=pdf
    • Crundall, D., Champan, P., Traqley, S., Collins, L., Loon, E. V., Andrews, B., Underwood, G. (1999). Some hazards are more attractive than others: Drivers of varying experience respond differently to different types of hazard. Accident Analysis & Prevention journal. 45: 600-609 doi.org/10.1016/j.aap.2011.09.049
    • Edwards, J. B. (1998). The relationship between road accident severity and recorded weather. Journal of Safety Research, 29(4), 249-262. doi.org/10.1016/S0022-4375(98)00051-6
    • Gómez, J. A., González, B. (2017). The role of personality and anger in the explanation of youth women’s risky driving behaviours. Anales De Psicología / Annals of Psychology, 26(2), 318-324. https://www.researchgate.net/publication/29568943
    • Gras ME, Sullman MJM, Cumill M, Aym erich M, Font-Mayolas S. (2006) Spanish drivers and their aberrant driving behaviors. Transportation Research 2006; 9:129-32. doi.org/10.1016/j.trf.2005.09.004
    • Lee, Y. C., Lee, J. D., & Boyle, L. N. (2007). Visual attention in driving: The effects of cognitive load and visual disruption. Human Factors, 49(4), 721-733. DOI: 10.1518/001872007X215791
    • Lenné, M. G., Triggs, T. J., & Redman, J. R. (2017). Time of day variations in driving performance. Accident Analysis & Prevention, 29(4), 431-437. DOI:10.1016/s0001-4575(97)00022-5
    • Mallia, L., Lazuras, L., Violani, C., Lucidi, F. (2015). Crash risk and aberrant driving behaviors among bus drivers: The role of personality and attitudes towards traffic safety. Accident Analysis & Prevention. 2015; 79 (Supplement C):145±51.  DOI:10.1016/j.aap.2015.03.034
    • Özkan, T., Lajunen, T. (2015). A new addition to DBQ: Positive driver behaviours scale. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. 30;8(4):355-68. doi.org/10.1016/j.trf.2005.04.018
    • Piedmont, Ralph, L., Braganza, Dinesh J. (2015). Psychometric evaluation of responses to the NEO PI-3 in a multi-ethnic sample of adults in India. Psychological Assessment. 27 (4): 1253–1263. DOI:10.1037/pas0000135
    • Reason, J.T. (1999). Managing the risks of organizational accidents. 1st Edition, A Shgate Publishing Company: London.
    • Reason, L, Nanstead A, Strading S, Bayter J, Campbell K. (1990). Errors and violations. A real distinction. Ergonomics 33: 1315-32. DOI: 10.1080/00140139008925335
    • Sanyog, J., Devarajan, P.V (2017). Targeted Drug Delivery: Concepts and Design. Advances in Delivery Science and Technology. https://www.springer.com/gp/book/9783319113548.
    • Shen, B., Qu W., Ge Y., Sun X., Zhang K. (2018). The relationship between personalities and self-report positive driving behavior in a Chinese sample. PLoS One:1-16 13:e0190746 10.1371/journal.pone.0190746. DOI: 10.1371/journal.pone.0190746
    • Twisk, D. A. M., Stacey, C. (2017). Trends in young driver risk and countermeasures in European countries. Journal of Safety Research, 38(2), 245-257. doi.org/10.1016/j.jsr.2007.03.006
    • Wenmin L, Nailang Y, Yanwei S, Weiran N, Yuhai Z, Xiangrong L, Jiawen L, Fang C., Zaifeng, G. (2020). Personality Openness Predicts Driver Trust in Automated Driving. Automotive Innovation. 3(2020):3-13. doi.org/10.1007/s42154-019-00086-w
    • Yang, J., Du, F., Gong, Z., Sun, X. (2013). Effects of personality on risky driving behavior and accident involvement for Chinese drivers. US National Library of Medicine National Institutes of Health. 14(6):565-71. doi: 10.1080/15389588.2012.748903.