تدوین مدل ساختاری نقش سلامت روانی بر رفتارهای پرخطر رانندگی جوانان: نقش واسطه ای تاب آوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی موسسه چرخ نیلوفری تبریز

3 استادیار پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی ناجا

چکیده

زمینه و هدف: رانندگی و سلامت روانی، یکی بدون دیگری معنا و مفهوم پیدا نمی­ کنند؛ حضور این دو عنصر در کنار هم باعث کاهش هزینه و آسیب  ­های مربوطه در ابعاد مختلف آن برای جامعه و خانواده ­ها می­ گردد. ازاین‌رو پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل ساختاری نقش سلامت روانی بر رفتارهای پرخطر رانندگی جوانان با میانجی‌گری تاب ­آوری انجام پذیرفت.
روش: در این مطالعۀ توصیفی - همبستگی، 383 نفر از دانشجویان کارشناسی دانشگاه آزاد تبریز به روش نمونه ­گیری در دسترس و از طریق شرکت در کلاس­های مجازی، به‌صورت آنلاین در پژوهش حاضر شرکت نموده و به پرسشنامه ­های سلامت روانی - اجتماعی کیزز (2002)، ابعاد تاب ­آوری­ وانگیلد (2002) و پرسشنامۀ خطرپذیری (1387) پاسخ دادند. این روش با توجه به محدودیت تردد هنگام جدی‌شدن خطر کرونا انتخاب شد. برای تجزیه‌ وتحلیل داده­ ها نیز از روش مدل­ یابی معادلات ساختاری استفاده شد.
یافته­ها: نتایج نشان داد که مدل پیشنهادی از برازش قابل‌ قبولی برخوردار است؛ زیرا تصریح شد سلامت روانی تأثیر معنی­ داری بر ابعاد تاب ­آوری دارد و این تأثیر به‌صورت مستقیم و مثبت است. همچنین مؤلفه‌های سلامت روانی به‌صورت مستقیم و منفی، مؤلفه‌های رفتار پرخطر رانندگی را تحت‌تأثیر قرار داده است. در ادامه نیز مشخص شد که سلامت روانی به‌طور غیرمستقیم و به‌طور کلی با واسطۀ تاب­ آوری، قدرت تبیین رفتارهای پرخطر رانندگی را دارا می‌باشد.
نتیجه­گیری: مطابق با یافته ­ها، سلامت روانی باعث افزایش میزان تاب­ آوری و درنتیجه سبب کاهش گرایش به رفتار پرخطر رانندگی در بین جوانان می ­شود؛ زیرا در صورت فقدان سلامت روانی و میزان تاب ­آوری در بین افراد، بی ­نظمی ترافیکی و درنتیجه میزان هزینه ­های متعدد اجتماعی - اقتصادی برای جامعه و خانواده­ ها رو به فزونی خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


-         آبرودی، سید مجتبی؛ کشفی، سید سعید؛  حسینی، سید تیمور. (1397). تأثیر قـانون جدید رسیدگی به تخلف راهنمایی و رانندگی بر بازدارندگی و کاهش تلفات و تخلفات. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریتشهری، 6(4)، 51-62.
-         افسری، معصومه؛ هاشمی، سارا؛ مغیثی، علیرضا. (1397). پیش­بینی رفتار رانندگی بر اساس هوش هیجانی و ادراک خطر رانندگی. فصلنامه راهور، 9(33)، 53-79.
-         بوردیو. (1381). نظریه کنش: دلایل علمی و انتخاب عقلانی (ترجمۀ مرتضی مردیها). تهران: انتشارات نقش و نگار.
-         حیدری، مائده؛ هاشمی، تورج. (1396). تنظیم هیجانی و سیستم­های مغزی – رفتاریدر وقوع رفتارهای پرخطر رانندگی. فصلنامه راهور، 6(23)، 151-173.
-         رستمی، حسین؛ احمدیان، حمزه؛ هاشمی، تورج؛ مرادی، امید. (1396). نقش واسطه‌ای تاب‌آوری در رابطه بین حمایت اجتماعی و کیفیت زندگی کارکنان انتظامی. سلامت اجتماعی؛ 5(1): 77-86.
-         شاکری­نیا، ایرج؛ محمدپور، مهری. (1389). رابطه ویژگی­های شخصیتی، سلامت روان و پرخاشگری با عادات رانندگی در رانندگان پرخطر، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، ویژه­نامه همایش رفتارهای پرخطر، 18 (3)، 233-225.
-         صدری دمیرچی، اسماعیل؛ بشرپور، سجاد؛ رمضانی؛ کریمیانپور، شکوفه. (1396). اثربخشی آموزش برنامه تاب‌آوری بر خشم و بهزیستی روان‌شناختی دانش‌آموزان تکانشور. مجله روانشناسی مدرسه، 6(4)، 120-134.
-         صلحی، مهناز؛ محمدعلی، لیلا. (1394). بررسی وضعیت کنترل خشم در دانشجویان. مجله علوم مراقبتی نظامی، 2(4)، 238-25.
-         عباس­زاده، محمد؛ علیزاده اقدم، محمدباقر؛ پریزاد بنام، شیدا. (1396). مطالعة تأثیر هوش هیجانی بر رفتارهای پرخطر عمدی رانندگان. پژوهش­های راهبردی امنیت ونظم اجتماعی، 6(17)، 1-16.
-         عسکری، آزاده؛ پندی، هدی؛ فنودی، مهشید. (1397). رابطة سلامت روان با رفتارهای رانندگی در شهر تهران: نقش واسطه­ایذهن­‌آگاهی. فصلنامه راهور، 8(28)، 57-85.
-         عشایری، طاها؛ محمدی، محسن، نامیان، فاطمه و زهرا امین فلاح. (1398). پیمایش جامعه­شناختی تخلفات رانندگان و عوامل مؤثر بر آن. فصلنامه راهور، 9(33)، 122-144.
-         کارسازی، حسین؛ نصیری، محمد؛ اسماعیل‌پور، فاروق و خانجانی، زینب. (1396). بررسی نقش اختلال نقص توجه بیش‌فعالی بزرگ‌سالان در رفتارهای پرخطر رانندگی با میانجی‌گری دشواری در تنظیم هیجان، مجله طب انتظامی، 6(3)، 167-177.
-         مهماندار، محمدرضا؛ شیخی چمان، محمدرضا؛ خلیلی احسان؛ مبادری، توفیق؛ آریانا، محمد. (1398). بررسی ارتباط هوش هیجانی با رفتارهای پرخطـر راننـدگی و پیامدهای آن در رانندگان متخلف شهر تهران. مجلة دانشگاه علوم پزشکی رفسـنجان، 18، 921-934.
-         میردورقی، فاطمه؛ مشهدی، علی؛ صالحی فدردی، جواد؛ رسول‌زاده طباطبایی، سیدکاظم. (1396). مقایسه رفتارهای پرخطر در مبتلایان و غیرمبتلایان به اختلال کم­توجهی / بیش­فعالی، مجلهسلامتومراقبت، 19 (1).
-         میرشکاری، حمیدرضا. (1396). تبیین رفتار رانندگی پرخطر بر اساس ویژگی‌های شخصیتی در بین رانندگان خطرآفرین شهر زاهدان در سال‌های 96-1395. دومین کنگره ملی روان‌شناسی و آسیب‌های روانی - اجتماعی، چابهار، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زاهدان، شورای هماهنگی ستاد مبارزه با مواد مخدر استانداری استان سیستان و بلوچستان، سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی چابهار و سایر دستگاه‌های علمی و اجرایی استان.
-          Belloc, P. & Breslow, G. (2012). Basic Psychological Needs, Suicidal Ideation, and Risk for Suicidal Behavior in Young Adults. Suicide and LifeThreatening Behavior, 72(2).
-          Downey, L. (2017). Emotional Intelligence and risky behavior in adults. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 49, 124-131.
-          Elliott, M. A. & Thomson, J. A. (2010). The social cognitive determinants of offending drivers’ speeding behaviour. Accident Analysis & Prevention, 42(6), 1595-1605.
-          Finley, Kari, Jay Otto Nicholas Ward. (2018). The Role of Social Capital in Traffic Safety Citizenship, The International Journal of Interdisciplinary Civic and Political Studies, 3(4):54-78.
-          Gómez, J. A. & González, B. (2017). The role of personality and anger in the explanation of youth women’s risky driving behaviours. Anales De Psicología / Annals of Psychology, 26(2), 318-324.
-          Hallit, S., Sacre, H. & Salameh, P. (2020). Effect of waterpipe dependence on risk motives, attitudes and other health-related risky behaviors in Lebanese university students. Environmental Science and Pollution Research, 27(4), 4390-4403.
-          Hervey AS, Epstein JN, Curry JF. (2004). Neuropsychology of adults with attentiondeficit/ hyperactivity disorder: a meta-analytic review. J Neuropsychol; 18(3):485-503.
-          Keyes CL, Shapiro AD. (2004). Social wellbeing in the United States: A descriptive epidemiology. How healthy are we. 21(3):350-72.
-          Martin, A, J .& Marsh, H. (2014). Academic resilience and its psychological and educational correlations: a construct validity approach, Psychology in the Schools, (10)43, 267-281.
-          McDonald, Catherine C., Marilyn S. Sommers, Jamison D. (2018). Simulated Driving Performance, Self-Reported Driving Behaviors, and Mental Health Symptoms in Adolescent Novice Drivers. Nursing Research, 2018; 1.
-          Ngueutsa, R., Kouabenan, D. (2017). Fatalistic beliefs, risk perception and traffic safe behaviors. Revue Européenne de Psychologie Appliquée, 67 (6), 307-316.
-          Rimmö, P. A. (2002). Aberrant driving behaviour: homogeneity of a four-factor structure in samples differing in age and gender. Ergonomics, 45(8), 569-582.
-          Secer, Z. (2019). Social Skills and Problem Behaviour of Children With Different Cognitive Style Who Attend Preschool Education. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 46(1): 1554-1560.
-          Smit, J.S. (2013). Adolescents’ emotion regulation in daily life: Links to depressive symptoms and problem behavior. Child Development, 74(6): 1869–1880.
-          Wilson, D. B., Gottfredson, D. C. & Najaka, S. S. (2006). School-based
prevention of problem behaviors: A meta-analysis. Journal of quantitative criminology, 17(3), 247-272.
-          Yellman, M. A., Bryan, L., Sauber-Schatz, E. K., & Brener, N. (2020). Transportation Risk Behaviors Among High School Students—Youth Risk Behavior Survey, United States, 2019. MMWR supplements, 69(1), 77.