نقش اختلالات خواب و سبک‌های مقابله با استرس در پیش‌بینی کارکردهای اجرایی و نورولوژیک رانندگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی روانشناسی تربیتی، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران

2 دکتری تخصصی علوم اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران

3 دانشجوی دکتری تخصصی علوم اعصاب شناختی، پژوهشکده علوم شناختی، تهران

4 کارشناسی‌ارشد مشاوره، پژوهشگاه علوم و فناوری طب نظامی، دانشگاه علوم پزشکی آجا، تهران، ایران

5 دکتری تخصصی علوم اعصاب شناختی، پژوهشکده علوم شناختی، تهران

6 استادیار گروه ریاضی و آمار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: شیوه رانندگی افراد متأثر از کارکردهای عصب‌روان­شناختی و نورولوژیک است و اختلال در کارکردهای اجرایی و نورولوژیک رانندگان، به عنوان عواملی انسانی، نقش مهمی را در تصادف‌های رانندگی ایفا می‌کند. لذا شناسایی عواملی که منجر به اختلال در این کارکردها شوند ضروری است. هدف این پژوهش بررسی نقش اختلالات خواب و سبک‌های مقابله با استرس در کارکردهای اجرایی و نورولوژیک رانندگان بود.
روش: روش پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری را رانندگان اتوبوس در پایانه‌های شهر تهران در نیمه دوم سال 1399 تشکیل داد که از بین آن‌ها 250 راننده به روش نمونه‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای انتخاب شدند. اطلاعات توسط آزمون‌های سنجش کارکردهای اجرایـی (آزمون کامپیوتری دسته‌بندی کارت‌های ویسکانسین (WCST) ، آزمون کامپیوتری تکلیف چند محرک پیشین، آزمون استروپ کلاسیک و آزمون برو نرو)، آزمون‌های سنجش کارکردهای نورولوژیک (مقیاس ارزیابی نورولوژیک (NES) و پرسش­نامه دست­برتری ادینبورو (EHI))، پرسش­نامه مقابله با موقعیت‌های استرس‌زا (CISS) و پرسش­نامه سنجش کیفیت خواب پیتزبورگ (PSQI) جمع‌آوری گردید. ارزیابی برازندگی مدل پیشنهادی از طریق اجرای مدل‌یابی معادلات ساختاری و با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS24 و  Amos24انجام شد.
یافته ­ها: یافته‌ها نشان دادند که مدل پیشنهادی با دو اصلاح و حذف مسیر غیرمعنا‌دار اختلالات خواب و سبک‌های مقابله‌ای به دست­برتری به عنوان یکی از سنجه‌های کارکردهای نورولوژیک، برازش خوبی با داده­ها برخوردار است (05/0p<). مسیرهای اختلالات خواب، سبک‌های مقابله‌ای هیجان‌محور و اجتنابی به کارکردهای اجرایی منفی و معنا‌دار (05/0p<)، در حالی که مسیر اختلالات خواب و این سبک‌های مقابله‌ای به کارکردهای نورولوژیک مثبت و معنا‌دار بود (01/0p<). مسیرهای سبک مقابله‌ای مسأله‌محور به کارکردهای اجرایی مثبت و معنا‌دار بود (05/0p>) ولی مسیر این سبک مقابله‌ای به کارکردهای نورولوژیک معنا‌دار نبود (05/0p>).
نتیجه ­گیری: سنجش و درنظر گرفتن اختلالات خواب و نوع سبک‌های مقابله‌ای رانندگان به منظور ارائه راهکارهایی برای بهبود کارکردهای اجرایی و نورولوژیک رانندگان لازم است.

کلیدواژه‌ها